महाराष्ट्र बोर्ड परीक्षा शब्दकोश – महत्त्वाच्या संज्ञांचे अर्थ

दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा, अर्ज आणि निकाल यांच्याशी संबंधित परिपत्रकांमध्ये अनेक विशिष्ट संज्ञा वापरल्या जातात. त्यांचा अर्थ स्पष्ट असेल तर सूचना समजणे आणि योग्य वेळी योग्य पाऊल उचलणे सोपे होते. खाली अशा महत्त्वाच्या संज्ञा सोप्या भाषेत दिल्या आहेत.

मंडळ आणि परीक्षा

MSBSHSE (राज्य मंडळ)

महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ, पुणे. दहावी आणि बारावीच्या राज्यस्तरीय परीक्षा घेणारे आणि निकाल जाहीर करणारे हे मंडळ आहे.

SSC (दहावी)

माध्यमिक शालांत प्रमाणपत्र परीक्षा, म्हणजे इयत्ता दहावीची मंडळ परीक्षा.

HSC (बारावी)

उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र परीक्षा, म्हणजे इयत्ता बारावीची मंडळ परीक्षा.

विभागीय मंडळ

राज्य मंडळाच्या नऊ प्रादेशिक कार्यालयांपैकी एक: पुणे, नागपूर, छत्रपती संभाजीनगर, मुंबई, कोल्हापूर, अमरावती, नाशिक, लातूर आणि कोकण (रत्नागिरी). परीक्षेचे स्थानिक कामकाज यांच्यामार्फत चालते. अधिक माहिती विभागीय मंडळे पानावर.

नियमित विद्यार्थी

मान्यताप्राप्त शाळा किंवा महाविद्यालयात शिकून त्यांच्यामार्फत परीक्षेला बसणारा विद्यार्थी.

खासगी विद्यार्थी

शाळेत नियमित प्रवेश न घेता स्वतंत्रपणे नोंदणी करून परीक्षा देणारा विद्यार्थी.

पुनर्परीक्षार्थी (रिपीटर)

आधी अनुत्तीर्ण झाल्यामुळे किंवा काही विषय राहिल्यामुळे पुन्हा परीक्षा देणारा विद्यार्थी.

द्विलक्षी (बायफोकल) अभ्यासक्रम

बारावीच्या विज्ञान शाखेतील व्यवसायाभिमुख विषय असलेला अभ्यासक्रम, ज्यात सर्वसाधारण विषयांसोबत एखादा तांत्रिक विषय निवडता येतो.

व्यावसायिक अभ्यासक्रम

कौशल्य किंवा व्यवसायावर आधारित अभ्यासक्रम. बारावीत अशा काही विषयांच्या पेपरच्या तारखा सर्वसाधारण वेळापत्रकापेक्षा वेगळ्या असू शकतात.

अर्ज आणि नोंदणी

SARAL प्रणाली

शाळांसाठी असलेली शासनाची ऑनलाइन प्रणाली. नियमित विद्यार्थ्यांची परीक्षा नोंदणी त्यांची शाळा या प्रणालीद्वारे करते.

फॉर्म क्र. 17

खासगी विद्यार्थ्यांसाठीचा नोंदणी अर्ज. याद्वारे शाळेत प्रवेश न घेतलेले विद्यार्थी दहावी किंवा बारावीच्या परीक्षेसाठी नाव नोंदवतात.

नावनोंदणी प्रमाणपत्र

फॉर्म क्र. 17 द्वारे नोंदणी केलेल्या खासगी विद्यार्थ्याला परीक्षा अर्ज भरण्यासाठी लागणारे प्रमाणपत्र.

विलंब शुल्क / अतिविलंब शुल्क

नियमित मुदतीनंतर अर्ज भरल्यास मंडळाने ठरवलेले जास्तीचे शुल्क. रक्कम मंडळाच्या परिपत्रकात दिलेली असते.

श्रेणीसुधार (Improvement)

आधी उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्याने गुण सुधारण्यासाठी पुन्हा परीक्षा देण्याची योजना. पात्रता आणि नियम मंडळ जाहीर करते.

ITI श्रेयांक हस्तांतरण

ITI अभ्यासक्रमातील गुणांचे श्रेयांक दहावीच्या काही विषयांसाठी वापरण्याची सुविधा. यासाठी स्वतंत्र अर्ज प्रक्रिया असते.

परीक्षा

हॉल तिकीट (प्रवेशपत्र)

परीक्षेला बसण्यासाठी आवश्यक ओळखपत्र. यावर बैठक क्रमांक, फोटो, विषय आणि परीक्षा केंद्र असते. शाळा किंवा महाविद्यालयामार्फत ते मिळते.

बैठक क्रमांक (Seat Number)

प्रत्येक परीक्षार्थ्याला दिलेला अनोखा क्रमांक. हॉल तिकिटावर छापलेला हा क्रमांक निकाल पाहण्यासाठी लागतो.

परीक्षा केंद्र

विद्यार्थ्याला लेखी परीक्षा देण्यासाठी नेमून दिलेली शाळा किंवा महाविद्यालय.

प्रात्यक्षिक व तोंडी परीक्षा

लेखी परीक्षेपूर्वी शाळा किंवा महाविद्यालयात होणारे प्रयोग, तोंडी आणि अंतर्गत मूल्यमापन.

अंतर्गत मूल्यमापन

शाळा किंवा महाविद्यालयाने वर्षभरातील कामगिरीवरून दिलेले गुण, जे अंतिम गुणांमध्ये धरले जातात.

निकाल आणि त्यानंतर

तात्पुरती गुणपत्रिका

निकालाच्या दिवशी ऑनलाइन दिसणारी गुणपत्रिका. ती फक्त माहितीसाठी असते. मूळ गुणपत्रिका नंतर शाळेमार्फत मिळते.

मूळ गुणपत्रिका व प्रमाणपत्र

मंडळाने छापलेली अधिकृत गुणपत्रिका आणि उत्तीर्णतेचे प्रमाणपत्र. निकालानंतर काही आठवड्यांनी ती शाळा किंवा महाविद्यालयात मिळते.

श्रेणी (Division)

एकूण टक्केवारीनुसार दिला जाणारा दर्जा. दहावीसाठी सामान्यपणे 75 टक्के व अधिक विशेष प्राविण्य, 60 ते 74.99 प्रथम श्रेणी, 45 ते 59.99 द्वितीय श्रेणी आणि 35 ते 44.99 उत्तीर्ण श्रेणी मानली जाते.

सवलतीचे गुण

खेळ, कला किंवा इतर पात्र उपक्रमांतील सहभागासाठी, अथवा विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी मंडळाच्या नियमांनुसार मिळू शकणारे अतिरिक्त गुण किंवा सवलत. पात्रता आणि अटी मंडळाच्या परिपत्रकात दिलेल्या असतात.

गुणपडताळणी

उत्तरपत्रिकेतील गुणांची बेरीज बरोबर आहे का आणि सर्व उत्तरे तपासली गेली आहेत का, याची पुन्हा तपासणी.

उत्तरपत्रिकेची छायाप्रत

तपासलेल्या उत्तरपत्रिकेची प्रत. ती पाहून पुनर्मूल्यांकनासाठी अर्ज करायचा की नाही हे ठरवता येते.

पुनर्मूल्यांकन

उत्तरपत्रिकेची पुन्हा तपासणी करून गुण नव्याने ठरवण्याची प्रक्रिया. सहसा छायाप्रत मिळाल्यानंतर मंडळाच्या मुदतीत ऑनलाइन अर्ज करावा लागतो.

पुरवणी परीक्षा

अनुत्तीर्ण किंवा काही विषय राहिलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी निकालानंतर होणारी परीक्षा. ती सहसा जून-जुलैमध्ये होते.

DigiLocker

भारत सरकारची डिजिटल कागदपत्र सुविधा. येथे मंडळाची डिजिटल गुणपत्रिका मिळू शकते.

FYJC

अकरावी (प्रथम वर्ष कनिष्ठ महाविद्यालय) प्रवेश. दहावीच्या निकालानंतर शालेय शिक्षण विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर केंद्रीय ऑनलाइन प्रक्रिया होते.

आणखी शंका असल्यास वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न हे पान पाहा.